По татарски пословицы и загадки

О мудрости

Сакал агармый акыл керми.

Пока борода не поседеет ум не придет.

***

Татар акылы төштән соң.

Мудрость приобретают после середины жизни. (буквально — После обеда в мудрости)

***

Олы кеше — солы төше.

Мудрый человек – сильный как овес.

***

Яше күп тә, акылы юк. Много лет – ума нет.

(Летами ушел, а умом не дошел)

О богатстве

Саулыгым — байлыгым .

Здоровье – богатство.

О смерти

Әҗәлдән дару юк.

От смерти лекарства нет.

О болтунах

Бака бакылдап, телчән такылдап туймас.

Лягушка не устает квакать, а болтун не устанет болтать.

***

Теленә салынган.
Эшендә абынган.
Кто много разговаривает, тот дело не сделает.

***
Тел бистәсе, куян хастасы.
От длинных разговоров и заяц заболеет.

О правде

Дөреслек утта да янмый, суда да батмый.

Правда в огне не горит и в воде не тонет.

***

Бала күздән, адәм сүздән зыянлый.

Ребенка можно сглазить, а человека оболгать.

О счастье
бәхетне юлдан эзләмә, белемнән эзлә.

Дорога к счастью достигается через поиск  знаний.

О красоте

Матурлык туйда кирәк, акыл көн дә кирәк.

Красота пригодится на свадьбе, а ум каждый день.

***

Матурга да акыл артык булмас.

Даже красавице ум не помеха.

Ике куян койрыгын  берьюлы тотам димә.

За двумя зайцами погонишься, ни одного не поймаешь.

***

Йомырка тавыкны өйрәтми.

Яйца курицу не учат.

***

Йөзне дә ак иткән – уку, сүзне дә ак иткән — уку.

Век живи — век учись.

***

Бер шырпыдан ут булмый.

Огонь от одной спички не разгорится. (Один в поле не воин)

***

Ал атыңны, сыер килә!

Шире грязь, навоз едет!

***

Коры кашык авызны ерта.

Сухая ложка рот дерёт.

***

Бер кеше бөтен кеше өчен, бөтен кеше бер кеше өчен.

Все хорошо, что хорошо кончается.

***

Тимерне кызуында сук.

Куй железо, пока горячо.

***

Хата кешене өйрәтә.

На ошибках учатся .

***

Кемнең үз чәче юк, шул сеңлесең чәче белән мактана.

У кого нет волос, хвастается волосами своей сестры. (Когда  хвастается чем-то, чего на самом деле  у него нет)

***

Татарның улы бер яшендә йөри, ике яшендә үрмәли.

Сын татарина ходит в один год и ползает в два года. (Когда все идет наоборот. — Запрягать телегу впереди лошади.)

***

ни чәчсәң, шуны урырсың.

Что посеешь, то пожнешь.

***

Усал булсаң асарлар, юаш булсаң басарлар.

Будешь злым — повесят, будешь мягким – раздавят.

***

Ана сөте белән кермәсә, тана сөте белән кермәс.

Если не вошло с молоком матери, то с молоком коровы уже не войдет.

***

үткән эш кире кайтмый.

То, что было — не вернешь.

***

Алмазны алмаз белән кисәләр.

И кусок алмаза – алмаз.

***
Алмазны балчык арасына ташласаң да, алмаз булыр.

Алмаз остается алмазом, даже если бросить его в грязь.

***

Күк тимер кайрау белән алмаз булмас.

Небо точит железо, не алмаз.

***

Алтын — таш, алабута — аш.

Золото – камень, лебеда – суп.

***
Аракы — шайтан сидеге.

Водка – жидкий черт.

***
Бер картлыкта — бер яшьлектә.

Один старик – в молодости один был.

***
Бер кичкә — кер мичкә.

Один вечер – одна бочка белья.

***
Йомшак агачны корт баса.

Мягкое дерево пчелы делают . (Капля камень точит)

***

Азыклы ат арымас.

Сытая лошадь не устанет.

***

Балык башыннан чери.

Рыба гниет с головы.

***

Гаеп мулла кызында да була

Грехи даже у дочери муллы бывают.

***

Дусның искесе, хатынның яңасы яхшы.

Из друзей лучше старый друг, а жена молодая (новая).

***

Дүрт аяклы ат та абына.
Даже четвероногая лошадь спотыкается.

***
Егетлек кадерен карт белер.

Цену молодости знает старик.

***

Еракка яшерсәң, якыннан алырсың.

Дальше спрячешь, ближе возьмешь.

***

Җантартмаса, кан тарта.

Если душа не тянет, то кровь тянет.

***

Запас эчне тишми.

Запасы живот не распорют.

***

Икәү белгәнне ил белә.

Что знают двое – знает вся страна.

***

Кунак ашы — кара-каршы.

Накормили в гостях – в ответ и ты накорми.

***

Куркысан — эшлэмэ,эшлэсэн — куркма.

Если боишься – не делай, а если сделал – не бойся.

***

Күз күрә берне, күңел — меңне.

Глаза видят одно, душа – тысячу. (В смысле проницательный, внимательный человек)

***

Күз курка — кул йолка.

Глаза боятся – руки делают. (Если переводить буквально, то руки ДЕРГАЮТ)

***

Ни чәчсәң, шуныурырсың.

Что посеешь, то и пожнешь.

***

Сыер дуласа аттан яман.

Бешеная корова хуже лошади.

***

Тавык төшенә тары керә, ашамаса — тагы керә.

Курице снится пшено, если не поест, еще приснится.

***

Тамчы тама-тама таш тишә.

Капля камень постепенно точит.

***

Тимерне кызуында сук.

Куй железо, пока горячо.

***

Уеннан уймак чыга.

Играя можно навредить.

***

Үзе егылган еламас.

Кто сам упал, тот не заплачет.

***

Халык әйтсә хак әйтер.

Народ всегда говорит правду.

***

Һәркемнең кулы үзенә таба кәкре.

У каждого руки в свою сторону гнутся (Смысл: каждый норовит себе взять)

***

Чакырган җиргә бар, куган җирдән кит.

Куда приглашают – иди, откуда прогоняют – уходи.

***

Эт өрер — бүре йөрер.

Собака лает – волк ходит.

***
Яшең җитмеш — эшең бетмеш.

Жизни не хватит, а работа не закончится.

***
Сәләтсез сәнәк сындырыр, көчсез көрәк сындырыр.
Не умеющий человек вилы сломает, а слабый человек лопату.

***

Дүрт аяклы ат та абына.
Даже четвероногая лошадь спотыкается.

Народ, как мы любим повторять, мудр, и лучшее свидетельство его мудрости, а заодно наблюдательности, проницательности и чувства юмора мы находим в сочиненных им пословицах и поговорках. С ними мы сталкиваемся буквально каждый день: применяем сами и регулярно слышим от известных людей, в том числе от политиков и чиновников. Ниже — 20 самых употребляемых сегодня татарских пословиц и поговорок по версии «Миллиард.татар». 

  1.  Ашаган белми, тураган белә («Знает не тот, кто ест, а тот, кто нарезает (готовит еду)»).

    Поговорка стала знаменитой после приезда в Казань в 2016 году министра финансов России Антона Силуанова. Тогда между ним и президентом Татарстана Рустамом Миннихановым произошла дискуссия о межбюджетных отношениях. «Министром финансов быть тоже нелегко. Ашаган белми, тураган белә», — понимающе заметил Минниханов.

  2. Син дә мулла, мин дә мулла, атка кем печән сала («Ты мулла, я мулла, а кто накормит коня?»).

    В татарском фольклоре вообще, мягко говоря, очень немного положительных образов мусульманских священнослужителей
    .

  3. Башлаган эш – беткән эш («Лиха беда начало»).
     
  4.  Балык башыннан чери («Рыба гниет с головы»). 

    Часто используется не только в политике и публицистике, но и для обозначения проблем в коллективе или семье. 

  5.  Ике тәкә башы бер казанга сыймый (буквально: «Две бараньи головы не поместятся в один котел». Русский аналог: «Два медведя в одной берлоге не уживутся»).

    Одним движением клавиши поговорке придается острое политическое звучание — это если заменить «казанга» на «Казанга». Ильсур Раисович, забирайте и не благодарите.

  6. Дошманыңа кое казыма, үзең төшәрсен («Не рой другому яму, сам упадешь»).
     
  7. Авызың тулы кан булса да, дошманың алдында төкермә (татарско-самурайский принцип: «Даже если истекаешь кровью, не показывай свою слабость перед врагом»).
     
  8. Киемеңә карап каршы алалар, акылыңа карап озаталар («По одежке встречают, по уму провожают»).
     
  9. Агыйделнең аръягында бер энәгә бер сыер, барып карасаң, берни дә юк («По ту сторону Белой за иголку, якобы, корову дают, а сходишь — нет ничего».).

    Не обошли татары в своем народном творчестве и тему соседей, в данном случае башкир. «У соседа и трава зеленее», «Хорошо там, где нас нет» — таков смысл этой фразы.

  10.  Продолжает тему добрососедства такая поговорка:

    Күрше хакы – Алла хакы («Право соседа — право Бога»).

  11.  Аерылганны аю ашар, бүленгәнне бүре ашар («Кто отделится, того съест медведь, кто разделится, того съест волк»).
     
  12. Хәйләсез дөнья файдасыз («Без хитрости этот мир не в радость»). 

    В каком-то смысле квинтэссенция национального татарского характера, а?

  13. Ач тамагым, тыныч колагым («Голодно брюхо (глотка), да уши спокойны») 
     
  14.  Ашыккан ашка пешкән («Поспешишь — людей насмешишь»).

    Хорошо известна всем читателями районных газет Татарстана, обычно сопровождает в них каждую вторую сводку ГИБДД. 

  15. Аттан ала да туа, кола да туа («В одно перо и птица не родится», «В семье не без урода»).
     
  16.  Ачның ачуы яман («Страшен гнев голодного»).
     
  17. Алма агачынан ерак төшми («Яблоко от яблони недалеко падает»).
     
  18. Ана сөте белән кермәгән тана сөте белән керми («Горбатого могила исправит» (букв. «Чего не впитал с материнским молоком, того не впитаешь с коровьим»).
     
  19. Үзем тапкан мал түгел, атамныкы җәл түгел («Что сам заработал – не добро, а что заработал отец, того не жалко»).

    И напоследок ложка, скажем так, дегтя в этой бочке народной мудрости:

  20. Күп сүз – бук сүз (вольный перевод: «Много не говори, мало говори»).
     

Рамис Латыпов, Арслан Минвалеев, Рустем Шакиров 

Моральные качества, характер, привычки

Алланың каш текәсе

Пуп земли

Авырткан башка тимер таяк

На больную голову действует лишь железная палка

Авызыңа бал да май!

Твоими устами да мед пить

Аңа диңгез тубыктан

Ему море по колено

Аллага да юк, муллага да юк

Ни богу, ни мулле

Авыр таш, кузгатсаң, җиңеләя.

Камень тяжел пока на месте лежит, сдвинешь − легче станет

Авыз эчендә ботка пешерә

Варит кашу во рту

Тәвәккәл таш ярыр.

Смелый города берёт

Каты кешедән кар сорама

Зимой снега не выпросишь

Күңел күзе күрмәгәч, маңгай күзе ботак тишеге

Рассеянный и верблюда не заметит

Мактанчыкныңарты ачык

У хвастуна спина открыта

Көчле яман түгел − үчле яман

Опасен не тот, кто силен, а тот, кто мстителен

Һөнәрле үлмәс, һөнәрсез көн күрмәс

Старательный не пропадёт, ленивый и света белого не увидит

Йокы капчыгы, йокы чүлмәге

Сонная тетеря

Иргә да ярый, мирга да ярый

И для мужа хороша, и для мира хороша

Иренгән ике эшләр (атлар)

Ленивый сделает (шагнёт) дважды

Батыр бер үлгәнче, куркак мең үләр

Пока смелый погибнет один раз, трус успеет тысячу

Батыр ярасыз булмый

Храбрец без ран не бывает

Батыр яуда беленер, телчән дауда беленер

Храбрый познается в битве, болтун − в раздоре

Батыр яуда сынала

Храбрый познается в битве

Батыр үзе өчен туар, кеше өчен үләр

Храбрый родится для себя, а умрет за другого

Батырлыкта − матурлык

В храбрости − красота

Авыр тормыш тилмертә, җиңел тормыш тилертә.

Тяжелая жизнь закаляет, лёгкая − отупляет

Агылый белән тагылый

Не разлей вода (два неразлучника)

Азамат ирнең баласы, өстенә яу килсә дә моңаймас.

Смелого молодца ничто не спугнет

Акыллы атын мактар, юләр хатынын мактар, шыр тиле үзен мактар

Мудрый хвалит свою лошадь, глупый – свою жену, дурак − себя

Алпарына күрә толпары

Каков рыцарь − таков и конь

Алты-биш / Алты−биш Сафи

О человеке с придурью / придурковатый

Алып анадан туар, аргамак биядән туар

Богатырь рождается от матери, скакун – от кобылы

Ардаксыз кайда да артык

Жалкий – лишний везде

Ардаксызның аркасы да туза

У беспомощного изнашивается даже спина

Астан кереп, өстән чыккан

Не в дверь, так в окно

Астыннан кисеп, өстеннән ямый

Отрезая снизу, сверху пришивает

Асыл кеше алтын дип үлмәс, халкым дип үләр

Настоящий человек отдаст душу не за золото, а за народ

Һәркемнең бармагы үзенә таба кәкре

Пальцы каждого скрючены в свою сторону

Егылганны кем дөмбәсләми

Лишь ленивый не колотит упавшего

Юха елан

Змея подколодная

Югары булып күктә юк, түбән булып җирдә юк

На небо его нет, а на землю путь не близок

Югары менгәч, түбән карама

Взобравшись высоко − вниз не смотри

Югары ятсаң − җил алыр, түбән ятсаң − сил алыр

Ляжешь высоко – продует, ляжешь низко – сель заберёт

Югарыга карап фикер ит, түбәнгә карап шөкер ит

Глядя наверх − задумывайся, глядя вниз – будь благодарен

Югарыга карап үрнәк ал, түбәнгә карап гыйбрәт ал

Глядя наверх бери пример, глядя вниз − извлекай урок

Юан сузылганчы, нечкә өзелер

Пока тучный подвинется, худой − надорвется

Юаштан юан чыга

Из доброго добротный получается

Ыспай ялтырар, эчтән калтырар

Снаружи блестит, а внутри дрожит

Чәчәк кормы түгел, а формы

Ценность цветка не в содержании, а форме

Чыкмаган җанда өмет бар

В теле с душой есть надежда

Холкы начардан дуслар кача

От человека с дурным нравом бегут друзья

Тышы гөл кебек, эче көл кебек

Снаружи красота, внутри чернота

Тышы ефәк, эче кибәк

Снаружи – шелк, а внутри − мякина

Тышын күреп, эченнән бизмә

Не суди по внешности

Тын сазда − корт күп була

В тихом омуте черти водятся

Сабыр төбе сары алтын

Основа терпения соткана из золота

Сакаллы сабый

Бородатая детина

Суйган да каплаган

Как две капли воды

Сантыйга акыл кирәкми

Дураку и ум не пригодится

Нәрсә белән нәрсә арасы − җир белән күк арасы

Разница между ними как между небом и землей

Кешене беләсең килсә, холкына кара

Хочешь узнать человека, смотри на нрав

Кеше холкын күзәт, үзеңнекен төзәт

Изучай характер человека, но работай над своим

Көчле күт тегермән тарта

Сильный стан мельницу перевернет

Кәкре белән бөкере − икесе дә бер

Кривой − косой − все одно

Кәкренең шәүләсе дә кәкре

Укривого и тень кривая

Кыланышы кырга сыймый

Поведение не входит ни в какие рамки

Любовь

Аңа карап кояш тотылмас

Свет клином не сошёлся

Гашыйк булган күзсездер

Любовь слепа

Аем кыздан ай бизәр, яман кыздан яу бизәр

От красивой девушки луна отвертнётся, от злой девушки – все/многие

Өйләнмәгән егеткә ни кылса да килешә

Холостому парню всё идёт

Сөймәгәнгә сөйкәлмә

Не увивайся около того, кто не любит

Көнче көн күрмәс

Ревнивец света белого не видит

Киң булсаң, ким булмыйсың

Полнота не неполноценность

Йокы ястык сорамый, мәхаббәт яшь сорамый

Сон не спрашивает о лежанке, любовь − о возрасте/Любви все возрасты покорны

Иш − ишен табар, су − тишеген табар

Половинка найдет совю пару, вода − найдет отверстие

Бәхете яман егеткә бидәү хатын тап булыр

Счастливому злому парню − не родящая женщина будет находкой

Үткән-беткән, җилгә очкан

Вода утекла, ветер рессеял

Үч төбендә генә йөртү

Носить на руках

Үзеңнеке − үзәктә

Всякий свое любит

Ялгыз башка кайда да бер: таң ата да кич була

Одинокому все равно: с рассветом наступает закат

Яратуга тарыма, тарысаң арыма

Не держись за любовь, а коли держишься – не уставай

Ярканат яратмый дип, кояш чыкмый тормый

Говоря, что летучая мышь не любит, солнце без восхода не остается

Юлга чыксаң иптәшең узеңнән да яхшы булсын

Спутник, выбранный для дальней дороги, должен быть лучше тебя

Чиләгена (күнәгенә) күрә капкачы

К каждому горшку своя крышка

Туйга барсаң туеп бар

Идёшь на свадьбу − приходи сытым

Туйда тукмак та бии

На свадьбе даже колотушка танцует

Көнчелек гомерне кыскарта

Ревность делает жизнь короче

Здоровье

Авыруың булса булсын, бурычың булмасын

Болезнь пусть будет, лишь бы долгов не было

Шыгырдаган агач тиз сынмый

Скрипучее дерево быстро не сломится

Байлык − бер айлык, саулык − гөмерлек

Богатство на месяц, здоровье − на всю жизнь

Шуны күрдем исә, чирем яңара башлый

При виде этого болезнь оживает

Чирле бәрәнгә итәк җиле дә җитә кала

Этому слабому ягненку достаточно дуновения ветра

Чирен яшерган − үлгән

Скрывший болезнь – обречен на погибель

Чыкмаган җанда өмет бар

На живого надежда еще есть

Чир китә − гадәт кала

Боезнь уходит, а привычка остается

Чирен яшергән − үлгән, бурычын яшергән − бөлгән

Скрывший болезнь − погиб, скрывший долг – разорился

Саулык − иң зур байлык

Здоровье − самое большое богатство

Кояшның кадере баегачбеленә, сәламәтлекнең кадере – авыргач

Ценность солнца понимается с закатом, а ценность здоровья познаётся в болезни

Деньги

Акча башны ашый

Деньги губят

Акчаның күзе юк

У денег нет глаз

Акча бездә бер букча

Денег куры не клюют

Акчалының кулы уйный, акчасызның күзе уйный

У денежного играют руки, у безденежного − глаза

Ярлы башым − әрле башым

Бедная голова − скромная голова

Ярлы кеше яманыр, яманыр да куаныр

Бедняк залатает дыры и будет рад

Юрганыңа карап аягыңны суз

Протягивай ножки по своей одёжке

Юрганыңа күрә аягыңны суз

По своему одеялу ноги протягивают

Эндри казнасы

Золотое дно

Хәерче кесәсендәге шикәр кебек шомарган

Гладкий, как сахарокв кармане бедняка

Хәерчегә җил каршы

Бедняку и ветер всегда в лицо

Хәрәм акча кесә тишә

Греховные деньги и карман продырявят

Харам килгән әрәм китәр

Легко пришло, легко и ушло / Что пришло греховно и уйдёт напрасно

Җире байның иле дә бай

У богатых земель истраны богатые

Җилдән килгән акча

Деньги из воздуха

Бәясе − сукыр бер тиен

Грош цена

Бу патшаның тәхете ни дә, бәхете ни

У этого богача что трон, что счастье

Байлык сөйдерер, ярлылык көйдерер

Богатство обрадует, бедность опечалит

Акча ул кысып − кымтым тотканны ярата

Деньги любят сжатый кулак

Теләнчегә якты чырай бирсәң, ямаулык сорар

Дай нищему с ноготок − попросит с лоскуток

Очсыз әйбер тиз туза

Дешевый товар быстро ветшает

Картаерга акча кирәкми

Чтобы состариться деньги не нужны

Йокы белән юк берга йөриләр

Бедность ходит вместе со сном

Ишле байгыш байны басар

Бедняки сообща одолеют и богача

Бәхетне акчага сатып алып булмый

Счастье не купишь

Строение тела человека

Авызың кыек булса, көзгегә үпкәләмә

Что на зеркало пенять, коли рожа крива

Аягы җиргә тими

Витает в облаках

Алдыңнан артың яхшы

Скатертью дорога

Муен булса камыт табыла

Была бы шея, хомут найдется

Арык кеше − алчак, базык кеше − басымчак

Худощавый человек − ветреный, крепкий − кроткий

Иңе барның буе бар, буе барның сыны бар

Кто вширь − тот в рост, кто в рост − тот в стан

Семья и родственные отношения

Акыллы ир хатынын яманламас

Умный муж свою жену не станет порочить

Ата-ана бердәм булса, балалары күркәм үсә

В дружной семье растут прекрасные дети

Ата − анасын хурлаган үзен хурлаган булыр

Оскорбить родителей − оскорбить себя

Аталы-аналы – алтын канатлы

Иметь отца и мать − иметь золотые крылья

Ата−бабалы кеше – тамырлы имән

Человек с предками, что дуб с корнями

Ашка аш, ташка таш

Око за око, зуб за зуб

Алма агачына, бала атасына охшар

Яблоко похоже на яблоню, ребенок − на отца

Ир беләк − хатын терәк

Муж − рука, жена − опора

Алма агачыннан ерак төшми

Яблоко от яблони недалеко падает

Һавада болыт бар, анада өмет бар

В небе есть облако, а в маме − надежда

Үз күлмәгем үземә якын

Своя рубашка ближе к телу

Әнисенә кара да − кызына кара, атасына кара да − улына кара

Смотри на мать − увидишь дочь, смотри на отца − увидишь сына

Яхшы хатын белән бер кайгы ярты кайгы, бер шатлык − ике шатлык

С хорошей женой и скорбь делится пополам и радости вдвойне

Хатын − муен, ир − баш, муен кайда борса − башы шунда борыла

Муж − голова, жена − шея, куда хочу, туда ворочу

Утыз улың булганчы, аксак ирең булсын

Вместо тридцати сыновей пусть будет муж хромой, но свой

Үзеңнеке үзәктә, яши бирсен тозакта

Свое всегда рядом, пусть учится жить в капкане

Улның ояты атага, кызның оятыанага

Позор сына − на отце, позор дочери – на маме

Туганыңнан бизмә, нәселең корыр

Не отрекайся от родных, иначе твой род исчезнет

Туган бар җирдә ярдәм бар

Где есть родные, там есть и помощь

Тату туганнар таштан койма корган

Дружные родственники из камня ограду сделают

Суы булган җир кадерле, иле булган ир кадерле

Та земля өенна, где есть вода, тот муж ценен, у которого есть страна

Матурлык туйда кирәк, татулык көнда кирәк

Красота нужна на свадьбе, а дружба каждый день

Карама үзенә, кара нәселенә

Смотри не на него, а на его род

Кияүдән кайткан кыз кайта килгән яудан яман

Сбежавшая жена − вернувшийся с боя предатель

Иргә ышанма, елгага таянма

На мужа не надейся и на реку не опирайся

Ирең юлдан язса − ярты өең калыр, хатының юлдан язса – бер-бернәрсәң да калмас

Сошедший с пути муж оставляет пол дома, сошедшая с пути жена − пустоту

Ирне ир иткән да хатын, чир иткән да хатын

И та, что возвеличила мужа − женщина, и та, что уничтожила − женщина

Ир − баш, хатын − муен

Муж − голова, а жена − шея

Ир уңган булса, хатын елдам була

Если муж дельный, то и жена проворная

Җан тартмаса, кан тарта

Не душа, так кровь тянет

Елыйсы килгән бала атасының сакалы белән уйный

Ребенок, который хочет плакать − играет с бородой отца

Брат братның көтү көткәненә рад

Родной брат рад помочь во всем

Башыңа бәла төшкәндә, туганыңны танырсың

Когда настигает беда – узнаёшь (вспоминаешь родственников)

Анаң үги булса, атаң үзеңнеке булмас

При мачехе и отец не родной

Ана күңеле − балада, бала күңеле − далада

Душа матери в ребенке, ребенка − в свободе

Ир какканны − мир кага

Сделанное мужем, обсуждается всем миром

Ир хакы − Алла хакы

Долг перед мужем − все равно что долг перед Богом

Дусның искесе, хатынның яңасы яхшы

Друзья хороши старые, а жена − новая

Ике тәкә башы бер казанга сыймый

Две бараньи головы в одном казане не уместить

Иптәшең сукыр булса − күзеңне йом

Закрой глаза на слепоту ближнего

Бөркет батырлык хакына түгел тамак хакына корбан эзли.
Карга булып тугач каргылдарга гына кала.
Тау биегрәк булган саен ераккарак күз ташлап була.
Көн күрке – кояш, күңел күрке – уйлар.
Бөркет куян барда тычкан эзләп маташмый.
Тау биегрәк булган саен аннан егылып төшү куркынычы да арта.
Таза агач төрткәнгә генә аумый.
Юл тузансыз булмас.
Арысланнар туенганда шакаллар да өлешсез калмый.
Урманга адашам дип кермиләр.
Ташкын су ярны җимерә, көнчеллек җанны кимерә.
Каргылдаганчы сайрау яхшырак.
Еланга шуышырга, бөркеткә очарга язган.
Тауны буйсындырмакчы иде дә үргә дә менеп җитә алмады.

Ташбака адымы белән генә булса да алга баруың хәерле.
Ат урынына сыер җигеп ерак китеп булмый.
Сандугач сайрап, кеше сөйләп күңелен бушата.
Ат җигелеп, кеше бөгелеп эшли.
Тәртә арасындагы атны тыңлатуы җиңел.

Эт кебек түзем, ат кебек эшчән булсаң иде.
Татарга ат тәүге мәхәббәте кебек кадерле.
Татарга һәйкәлне канатлы атка атландырып куярга кирәк.

Дөнья атлы татарны гына таный.
Кошлар күп булса да сайраганнары сирәк.
Өнендә куян да тыныч.
Әтәч быргысыз да яңгыратып кычкыра.
Сатуга куелган мал түгел – мактама мине.
Ишәк аңгыра һәм күндәм булганга әзмәвердәй адәмнәрне үз сыртына атландырып йөртә.
Эт белән мәчене үзара килештерәм дип азаплану – чалбарны баш аша киергә маташуга тиң юләр гамәл.
Кояш яктысы үтәлмәгән урыннар да бар.
Бөркет батырлык хакына түгел тамак хакына корбан эзли.

Күк һәм җир

Күк йөзе, кояш, ай, йолдызлар


Авызыңны ач та айны әйт, күзеңне ач та көнне* әйт.
Ай белән кояш берәр генә була.
Ай бер тулышканнан соң кире кайтыр.
Ай гел болыт артында гына тормый.
Ай — тулгач кителә.
Ай якты да, җылытмый.
Ай яктыртканда, йолдыз күренми.
Айга карап адашсаң, атыңны Тимерказыкка* бәйлә.
Айны итәк белән каплап булмый.
Акбүзат йолдыз*, Күкбүзат йолдыз*, Тимерказык бер ялгыз.
Батып барган кояш туып килгән айга кырын карый, имеш.
Җидегән йолдыз җиде әйләнә, Тимерказык урынында.
Җыен йолдыз җыелса да, яктылыгы айдай юк.
Йолдызны күз бик күрә дә, кул җитми.
Кая барсаң да, бер кояш.
Кое төбеннән караучыга күк бәләкәй, энә тишегеннән карау-чыга дөнья бәләкәй.
Кояш барда йолдыз күренми.
Кояш бик зур да, аны капларга кечкенә болыт та җитә.
Кояш кермәгән өйгә врач керер.
Кояш та тапсыз булмый.
Кояш югында ай да яктырта.
Кояш юк — көн юк, көн юк — тереклек юк.
Кояшка балчык атма, пычрагы үзеңә төшәр.
Кояшны култыгыңа яшерә алмассың.
Кояшның кадере баегач сизелә.
Кызарып чыккан кояшны болыт каплый.
Күк үзенең яхшылыгын җиргә төшерә.
Күк җиргә яхшылык яудырса, җир күккә тузан туздыра.
Күккә төкерсәң, битеңә төшәр.
Күләгәдә таш та мүкләнә.
Тулган ай — тураган ит.
Түбәң күктә булса да, аягың җирдә булыр.
Чыкмаган кояшка кызынма.
Ярканат яратмый дип, кояш чыкмый тормый.
Яхшыга да бер кояш, яманга да бер кояш.
Яшь ай кимүдән курыкмас.

Ай бирде, кояш күпсенде.
Ай кебек калыкты, кояш кебек балкыды.
Ай кояш булса, кеше өстенә чыгып карамас иде.
Ай күргән, кояш алган, җил очырып киткән.
Айның ундүртенче кичәсе кебек.
Бер кояшта киндер киптергәннәр.
Кояш куянга атланган чак.
Күк бер синең баш турында гына түгел.
Күккә баксам — күк ерак, җиргә баксам — җир каты.
Күккә менсәң — аягыңнан тартыр, җиргә керсәң — колагың нан тартыр.
Күктән көткән, җирдән тапкан.
Мин карыймын кояшка, кояш карый Кодашка.
Өстенә кояш чыгармый.

Җир өсте: ком, балчык, таш, тау, дала һ. б.

Авыр таш, кузгатсаң, җиңеләя.
Арттан атылган таш тубыкка тия.
Ашусыз булса — таудан биз, үткелсез булса — судан биз.
Баткак бакага килешер.
Башыңа төшсә, түмгәккә дә сәлам бирерсең.
Биек тауның башы — якын, төбе ерак күренә.
Биек тауның түбәсен күр дә төбенә барма.
Җир астыннан йөргән еланны да сизәләр.
Җир бастырыгы — тау, тау бастырыгы — таш.
Җир чокырсыз булмас, урман киексез булмас.
Җире байның иле бай.
Җирле — җирендә, җикән — күлендә.
Искә алмаган түмгәк чана аудара.
Йөргән таш шомарыр, яткан таш мүкләнер.
Кара җир астында кара елан да туйган.
Каты җиргә казык кермәс.
Коры җирдә чана да шумый.
Кешегә баз казыма, үзең төшәрсең; казысаң, тирәнрәк ка¬зы — чыга алмассың.
Кешегә таш атсаң, үз маңгаеңа тияр.
Ком җыелса — чүл була, су җыелса — күл була.
Кырык ел яңгыр яуса да, мәрмәр ташка су үтмәс.
Күренгән тау ерак булмас.
Күренмәс түмгәк ат өркетә. Олы ташны кече таш белән оралар.
Сазлык җир — җәйләүгә, кыска җеп бәйләүгә ярамый.
Тау билгесе таш булыр.
Тау булгач, чокыры булыр.
Тау нихәтле биек булса да, кичүе булыр.
Тауга карап, тау булмассың, түмгәккә карап, уба булмассың.
Тауга менүе кыен, төшүе ансат.
Тауны тәкә сөзеп җимерә алмый.
Таш белән атканга аш белән ат.
Таш чүлмәккә бәрелсә дә, чүлмәк ватыла; чүлмәк ташка бәрелсә дә, чүлмәк ватыла.
Ташны таш белән ваталар, тимерне тимер белән игиләр.
Ташны ташлыйсы җиңел, күтәрәсе авыр.
Тишекле таш җирдә ятмас.
Тын сазда корт күп була.
Урал таудай тау булмас, Урал аша су булмас.
Уралның бер ташы тимер, бер ташы алтын.
Ышанган тауда киек юк.
Чокырны икене казы, үзеңә дигәнен — тирәнрәк.
Ялгыз таш — кала булмас.
Япанга чыксаң, япанча ал.
Яткан таш астыннан су да акмый.

Аңа әйткәнче бер ташка әйтсәң, таш җанланыр иде.
Җиде кат җир астына керсә дә эзләп табар.
Җир безне басканчы, без җиргә басып калыйк.
Канатлы очып җитмәс җир, кайгаклы* җитеп басмас җир.
Комнан аркан ишү. Куеныңда таш саклау.
Муенга тагылган таш булдың.
Ослан тавы күренә.
Тузандайны тубалдай итү.
Тауга каршы сикерү.
Тауны талкан итү.
Таш астында көн күрер.
Таш астыннан чыккан.
Таш өстендә таш калмау.
Ташка тамга салган.
Тәбәнәк булса да, тавым бар.
Төтен тавы тоттыру.

Казылма байлыклар, аларны үзләштерү

Алмазны алмаз белән кисәләр.
Алмазны балчык арасына ташласаң да, алмаз булыр.
Алтын саз төбендә дә ялтырый.
Алтын туфракка аралаш чыгар.
Алтын чермәс, тимер тузмас.
Алтынны коя белмәгән эретер, тирене или белмәгән черетер.
Алтынчының бер органы — тимерченең мең органы.
Асыл таш зур булмас.
Бакыр зур булса да, комган төбе ямыйлар, алтын кечкенә булса да, күкрәккә кадыйлар.
Бакырны никадәр юсаң да, алтын булмас.
Бармаган җирдә бакыр бар, күрмәгән җирдә көмеш бар, алмаган җирдә алтын бар.
Бриллиант кара таштан чыгар*.
Булат булатны тишми.
Ватык гәрәбәдән туфрак яхшы.
Гәүһәр кечкенә булса да, бәясе зур.
Дәрья төбендәге энҗедән тау башындагы таш артык.
Җәүһәр кадерен җәүһәрче белер.
Иске тимерне сакласаң, алтын булыр.
Калайны күпме шомартсаң да, көмеш булмас.
Калын сандал чүкечтән курыкмас.
Кара алтын — җир мае, аның белән ил байый.
Кургашны көмеш дигәннәр, эрегән дә төшкән.
Күк тимер кайрау белән алмаз булмас*.
Тимер булса, алтын да табыла.
Тимере бар тилмермәс, каены бар кайгырмас.
Тимерне кызуында сук, балыкны уйнаганда тот.
Тимерче кулында тимер балавыз кебек эрер.
Тимерче тимерне бөксә дә ирке, сукса да ирке.
Тимерчегә күмерче юлдаш.
Ышкылмыйча асылташ та ялтырамый.
Энҗене эт муенына такмыйлар.
Энҗенең эт муенында кадере юк.
Эшләгән тимер ялт итәр, эшләмәгәнен тут басар.

Алтын эчендә йөзү.
Коеп куйган кургашын.
Типсә тимер өзәрлек, басса бакыр өзәрлек.
Чүкеч белән сандал арасы.
Эш күп — күмер аз, оста күп — тимер аз.

Сулар: чишмә, кое, елга, күл, диңгез һ. б.

Агыйделнең аръягында — бер энәгә бер сыер, барып карасаң — чүп тә юк.
Агымга каршы йөзеп булмый.
Аккан су кире кайтмас.
Аккан суга монтар* юк.
Аулак күлгә бака хуҗа.
Ашыккан су диңгезгә җитмәс.
Бата торган — еланга да тотына.
Батсаң, таза суга бат.
Бер су белән генә торып булса, балык кармакка капмас иде.
Бер тамчыдан диңгез булмый.
Бик шәп аккан чишмәнең башы якын була, имеш.
Болганган су тирән күренер.
Болганчык суда балык тотарга яхшы.
Бәкедән күпме бу чыкса да, казан булмас.
Дәрьядагы балык сатылмас.
Диңгез янында кое казымыйлар.
Диңгездә су кыйбат.
Диңгезне шырпы белән болгатып булмый.
Диңгезнең дә чиге бар, елганың да яры бар.
Елга күпме боргаланса да, диңгезгә төшәр.
Елганың башы комлы булса, тамагы да комлы була.
Ерактагы су белән сусын канмый*.
Идел кичмичә аягыңны киптермә.
Идел күрми итек чишмиләр.
Ишегалдыннан аккан суның кадере юк.
Кайда су чыкса, коены шунда казыйлар.
Кечкенә елга ташыса, кичү бирмәс.
Кешегә кое казысаң, үзең буе казы.
Килегә салып су төймиләр.
Коега таш ташлау җиңел, алуы авыр.
Коега төкермә, кайтып су эчәрсең.
Күл булса, бака борынын тыгар.
Күл тамчыдан җыела.
Күл тирән булган саен балыгы күп.
Күл шайтансыз булмый.
Нократның* бер ташы көмеш, берсе бакыр.
Сай елга шалтырап ага, тирән елга — тавышсыз.
Су башыннан болгана.
Су чокыр җиргә җыелыр.
Су язып май төшмәс.
Су һәр нәрсәне агарта, йөз карасын агарта алмый.
Суга баткан — саламга ябышкан.
Суда балык адашмас.
Суда көймә эзе беленми.
Суны ут алмас, алтынны тут алмас.
Суның кадере чишмә корыгач беленә.
Сусыз җиргә йорт корма, утсыз* җиргә ил корма.
Ташкыны кайтса да, юшкыны калыр.
Ташыган диңгез дә кайта.
Тонык күлдә корт була, корт булмаса, чурт була.
Черек бау белән коега төшмә. Чулманны* чуманга утырып кичмиләр.
Эчмәм дигән коедан өч әйләнеп су эчәрсең. Эчмәс җирдә су бар, якмас җирдә ут бар.
Яхшы суны ерак түкмиләр.

Аның күле тирән.
Араларыннан су да үтми.
Аңа диңгез тубыктан.
Баскан эздән су чыгара.
Бер кашык су белән йотарлык.
Диңгездән чыктым, коега баттым.
Идел күреп сусыз үлгән.
Идел чыкканчы балтасын бирә, Идел чыккач сабын да тот тырмый.
Ике тамчы су кебек.
Салкын су белән майлау.
Су күрмичә чабуын күтәргән.

Үсемлекләр
Үлән, гөмбә, гөл, чәчәк һ. б. Печән эше
Ак алабута — ачлык елның бодае.
Аксыргак бар җирдә ат үлмәс.
Актамыр атка булган үчен сабаннан алыр.
Алабута орлыгы булганчы, солының саламы бул.
Әрекмәнем: кызу капса — яулыгым, баш авыртса — саулыгым.
Әрем төбенә гөл үсмәс.
Бер чәчкә яланны матурламый.
Бер үк чәчәктән корт — бал җыя, елан — агу җыя.
Берәү печәнне чалгы белән чаба, берәү дуга белән чаба.
Вакытсыз ачылган гөл тиз сулар.
Гөл булса, гөлгә куан, гөле булмаса, бөресенә куан.
Гөл төбенә кычыткан үсми.
Гөлен яраткач, чәнечкесен дә ярат.
Гөмбә яңгырдан туймас.
Елына бер балтырган ашамаган кешенең эче кортлар, имеш.
Камыш, суда утырса да, бар үләннән элек корый.
Камышны үз күлеңнән ал.
Корыган камыш ерактан тавыш бирер.
Кылган башы юкка кымшанмый.
Кырмавык үзенә тигән һәркемгә ябыша.
Көчләп ачкан чәчәкнең исе булмас.
Күбәдән- чүмәлә, чүмәләдән — кибән.
Матур гөл чәнечкеле була.
Матур чәчәкне кырау тиз ала.
Олы юлга үлән үсми.
Печән чабып җыелмый, тарап җыела.
Сарана төбендә суган ятыр.
Сары мәтрүшкә алтмыш төрле авырудан, көрән мәтрүшкә җитмеш төрле авырудан дәва.
Сырланның үзен өзсәң дә, тамыры кала.
Сәнәге кыйбат түгел, җәпләкәсе кыйбат.
Тигәнәк арасына кермәгәнгә тигәнәк иярми.
Тигәнәк арасында үскән чәчәктән саклан.
Тигәнәк булып аякка кадалганчы, гөл булып якага кадал.
Тигәнәк чәчеп бодай ура алмассың.
Тик торганнан чыкан чакмый.
Умырзая, яфрагыннан алда, чәчәген күрсәтер.
Үлән башыннан корыр.
Үсәсе чәчәк таптауда да үсә.
Һәр гөл үз сабагында чәчәк ата.
Һәр гөлнең үз исе бар.
Чабучылар начар булса, печән аз чыга.
Чалгы тавышы чыга башласа, яңгыр ява башлый, ди.
Чәчәкле гөл кадерле була.
Чәчәк булган җирдә бал була.
Чүмәлә көеңә кибәнгә үрелмә.
Чүп җыйсаң — чүмәлә, чүмәлә җыйсаң — богыл.
Шайтан таягына кырау тими.
Эргәзембай — яз күрке.
Эт эчәгесенең очы-башы булмас.
Яшь үләндә арык мал да уйнаклый. Яңа чалгы каты чаба.
Абага чәчәк атканда.
Баскан җиреңә үлән бетте.
Гөмбә белән шалканны аера алмау.
Ку үләнгә үрт салу.
Көлдән гөл булган, гөлдән көл булган.
Сәнәк белән көрәкне аера алмау. Сәнәк-көрәк кулдан китте. Сәнәктән көрәк булган.
Тилебәрән орлыгы ашаган.
Урак белән печән чабу.
Эскерттән ишек эзләү.
Әрем белән тәрем булып яшиләр.
Үлән арасыннан ут йөртмәк. Үләннән ашак, судан тонык.
Һәммәсе дә бердәй, бакчадагы гөлдәй.

Агач
Авам-авам дигән агач йөз яши.
Агач аеры үссә дә тамыры бер.
Агач кайсы якка кыек булса, шул якка авар.
Агач нинди генә биек булса да, тамыры җирдә булыр.
Агач урманнан ерак үссә дә, шунда таба сыгыла.
Агач утырткан ага булган.
Агач хәтта үзен кисүчегә дә күләгә бирә.
Агач яшь вакытында яхшы бөгелер.
Агач үз ихтыяры белән урманын ташламый.
Агач үз урынына егыла, таш бик ерак тәгәри.
Агачны яшьлектә бөк.
Агачны үстерергә илле ел, кисәргә биш минут кирәк.
Агачның аскы ботаклары өскеләрен күтәрешә.
Агачның башын киссәң төбе калыр.
Агачның корты эченнән булыр.
Агачның тамырына балта чабып, яфрагы белән дус булма.
Агачның яфрагы төбенә төшә.
Агачтан яфрак төшми тормый.
Асылсаң асыл асыл агачка, егылсаң егыл мамык түшәккә.
Бер агачның шаулавы илгә яңгыр яудырмас.
Бер агачта ике кайры булмас.
Бер шыгырдаган агач гомер буе шыгырдый.
Ботаксыз агачның күрке юк.
Иелгән агачка үрмәләү җиңел.
Йомшак агачны корт басар.
Карт агач үзеннән-үзе корыр.
Каты агач шарт сынар, черегән агач кырык ел чыдар.
Корт баскан черек ботакны кисеп ташлыйлар.
Кыеш агачның ботагы туры булмас.
Кыйшык агач төзне бозар.
Кәкре үсеп картайган агачны төз итеп булмый.
Күмәк агач давылдан курыкмас.
Тамыры ерак агачның гомере озак.
Тотынган агачыңның тамыры нык булсын.
Туры агачның күләгәсе дә туры була.
Хур күргән агачың гүр өстеңә күләгә булыр.
Чүлгә кое казыган — бер саваплы, сазга күпер салган — ике саваплы, юлга агач утырткан — өч саваплы.
Шыгырдавыклы агач озак чыдар, шыгырдамаган тиз сынар.
Шәрә агачтан ышык көтмә.
Ялгыз агач урман булмас, ялгыз кирпеч курган булмас.
Ялгыз агач җилдә тиз сына.
Ялгыз агачны җил борган, күмәк агач җилне борган.
Яман агачка асылынганчы, яхшы агач үзеңне бассын.

Агач арасыннан урман күрмәгән.
Агачтан сандугач кына ясамый.
Ике агач арасында адашу.
Яфрак астына керү.

Агач төрләре
Бер каенның күләгәсе бөтен илне капламас.
Бәрмәчлектән йөзем булмас.
Имән агач — каты агач, каен агач — чырагач.
Имән агачының иелгәне — сынганы.
Имән бик каты агач та, аның да яфрагы саргая.
Имән күмере исле булыр.
Имән чикләвеге алмагач төбенә тәгәрәми.
Каен агач тал булмас, каен суы бал булмас.
Каен тузына масаер, имән үзенә масаер.
Каены бар кайгырмас, тимере бар тилмермәс.
Карагайның көле күп, имәннең күмере күп.
Карама агачы — каршы агач.
Карышып үскән караманы турайталмассың.
Кечкенә имәндә ботак күп була.
Корыган тирәк су янында да яшәрмәс.
Куба тал шарт сынар, сары тал йөгенеп калыр.
Нарат — башыннан, имән — төбеннән корый.
Нарат төз карап үсәр, өянке өя ләп үсәр.
Озын тирәкнең күләгәсе төбенә төшмәс.
Тал ком ярата, усак дым ярата.
Тик торган караулы тирәккә тимиләр.
Тирәк, ни юан булса да, пычкыдан котылмас.
Тирәкнең, тамыры черемичә, яфрагы саргаймый.
Тубылгы агач зур булмас, тубылгыдан өй булмас.
Чатлы-ботлы — карама булыр, шарт-шорт янган — у булыр.
Чикләвек агачы эчтән чери.
Чикләвек җыйганда җиләккә бармыйлар.
Юкәнең чәчәге — бал, кабыгы — юкә, череге — дару, агачы — сөян.
Ялгыз каенга кош кунмас.
Яшь каенга терәлеп, карт каен кырык ел яшәгән.
Ватылмый торган чикләвек.
Ике тирәк бер төптә, ике төймә бер җептә.
Карама көленә утырту.
Кеше чикләвек җыярга барганда, ул җиләк җыярга б«|
Кәкре каенга терәтү.
Тузга язмаганны сөйли.
Чикләвегемнең төше юк, сезнең кебек кеше юк.
Юкә агачка атландыру. Юкәдә икән чикләвек.

Җиләк-җимеш агачлары
Агач, җимеше күп булган саен, ныграк иелер.
Агачны кем утыртса, җимеш шуныкы.
Агачта җимеш арткан саен, ботагы күтәрелми.
Агачы кыек булса да, алмасы тәмле була.
Аланда үскән балан әче була.
Алма агачыннан ерак төшми.
Алма ничек пешкән — эргәсенә шулай коелып төшкән.
Алма теләсәң, агачыннан күз алма.
Алмалары булмаса, алмагач гаепле түгел.
Алманы үстерү кыен, черетү ансат.
Алманың асылын аю ашый, чикләвекнең төшен корт ашый.
Алманың кызылына алданма.
Алмасын ашарсың — агачын кисмә.
Аяз елны алма күп, явым елны гөмбә күп.
Балан бал белән тәмле, бал балансыз да тәмле.
Бер агач ике төрле җимеш бирмәс.
Бер черек алма бөтен йөкне черетә.
Буласы җимеш чәчәгеннән билгеле.
Җиләк бердән җыйнала.
Җимеш ашыйсың килсә, чәчәген өзмә.
Җимешен аша, бакчасын сорама.
Җимешле агач зур булмый.
Җимешнең асылын эт ашый.
Җимешсез агачка таш атмыйлар.
Кызыл алманың эче кортлы булучан.
Кулың җиткән ботакның алмасын өз.
Миләш дигән җимеш авыздан — су, күздән яшь китерер, имеш.
Өлгергән өрек сабагында тормый.
Сау алма саптан төшми.
Сусыз агачта сусыл җимеш пешмәс.
Тиз пешкән җимеш тиз чери.
Нәр җимешнең үз корты бар.
Чәчәк күрсәтмәгән агачтан җимеш көтелмәс.
Шомырт чәчәк аткан вакытта кызлар җилкенә, балан чәчәк аткан вакытта балык сикерә.
Яфракка карап, алма санама.

Алма пеш, авызыма төш.
Алмалары суга туенган.
Аңа бит алма — шалкан, ком — талкан.
Кеше бакчасына таш ату.
Кипкән җимеш күк куырылган.
Миләш диеп капкан идем, балан булып чыкты бу.
Пешмәгән җимештән катмаган как.
Яңа җимеш, иске авыз.

Урман
Бер агачтан унау үскән, ун агачтан урман үскән.
Кәкре агачсыз урман булмас.
Урман авызы тар булыр.
Урман артындагы күренә, борын астындагы күренми.
Урман бүресез, тау куянсыз булмас.
Урман — колак, кыр — күз.
Урманга кер, ботакка кадалма.
Урманга кергәнче чыгар юлыңны кара.
Урманга утын ташылмый, коега су салынмый.
Урманда агач күп, сайлый башласаң яраклысы юк.
Берсе урманга, берсе тугайга киткән.
Урман чытырман, качсам тоттырмам.
Урманда урынсыз, кырда койрыксыз.
Урманы үсмәгән, агачы кисмәгән.

Һава торышы: җылы-суык, җил-давыл, явым-төшем һ. б.
Артка калган болыт яумый үтәр.
Ачлыкка түзеп була, суыкка — юк.
Аяз-аяз көннәрдә җиләк җыяр аппагым, болыт-болыт көннәрдә урак урыр аппагым.
Аяз көннең яшененнән курык.
Батканга яңгыр куркыныч түгел.
Бер болыттан боз да явар, кар да, яңгыр да явар.
Болытсыз яңгыр булмас.
Вак яңгыр чылата.
Давыл алды тын була.
Давыллы болытның явымы аз.
Дәрьяга яңгыр яуганнан ни файда.
Җил алдан булса — битең туңдырыр, арттан булса — туның туздырыр.
Җил исми яфрак селкенми.
Җил кай якка иссә, камыш шул якка борылыр.
Җил чәчсәң, давыл урырсың.
Җил җелеккә үтәр.
Җил җилләми, томан ачылмый.
Җилгә каршы төкермә, битеңә төшәр.
Җилгә сәнәк белән каршы тормыйлар.
Җилдән килгән, җилгә киткән.
Җиле булгач, бураны булыр.
Җилне төтен кумый, җил төтенне куа.
Җилнең эше суырмак, утның эше куырмак.
Җылы сөяк сындырмый, салкын җанны тындырмый.
Иртәнге яңгыр төшкә хәтле.
Кар астыннан карга тизәге дә табылмас.
Кар башын кар ашый.
Кар матур да, аякны туңдыра.
Кар яуганда салкын булмый, кар киткәндә суыта.
Кара суык кардан яман.
Кара җиргә кар яуса, карны күрү бер зәвык; кара җирдән кар китсә, җирне күрү бер зәвык.
Кардан гөмбә эзләмә.
Карның базга салганы да бетә.
Кары калын кышның үләне калын булыр.
Кары эресә дә, бозы кала.
Каты давыл тиз туктар.
Килмәгән болыт, яумаган яңгырга чиләк тотмыйлар.
Кызуы да пешерә, суыгы да пешерә.
Көзге бозның көзге калынлыгына да ышан, язгы бозның ястык калынлыгына да ышанма.
Күк күкрәмичә «алла» димиләр.
Күкрәгән болытның явымы аз.
» Ләйсән — рәхмәт яңгыры.
Ләйсән суын җиде ел сакласаң, энҗегә әверелә, имеш.
Суык белән эт — сәләмәгә үч.
Суык төлке тунлы кешегә сәлам бирә, ертык тунлы кешенең куенына керә, имеш.
Тама-тама күл булыр, тузан-тузан тау булыр.
Тамчы кечкенә генә — таш тишә.
Тамчы тамса да, диңгезгә су файда. Тамчыдан качкан явымга юлыгыр. Тамчысыз диңгез булмый. Томан төшә — җимешләр пешә.
Узган болытны тотып булмый.
Хәерсез болыт диңгезгә явар.
Чык суы матур булса да, сусын кандыра алмассың.
Шаулы яңгыр тиз үтәр.
Шәп яуган яңгыр җиргә сеңми.
Явым теләсәң, давылына да чыда.
Ярыктан кергән җил усал була.
Яумасаң да, күкрә.
Яшен яшьнәгәндә зур агачка сыенма.
Яшене хәтәр булса да үтәр, артыннан күкрәве яман.
Яңгыр көтсәң, кар явар.
Яңгыр яуганда чиләгеңне тотып кал.
Яңгыр үткәч, артыннан ябынча белән йөгермиләр.
Яңгырга чыланган тамчыдан курыкмас.
Яңгырда чапсаң, корыда печән җыярсың.
Яңгырдан качып, дәрьяга төшкән.
Яңгырдан соң тузан да басыла.
Яңгыры булсын димә, шифасы булсын диген.

Араларыннан җил дә үтми.
Аяз көндә яшен сугар.
Аяз көнне бар, болытлы көнне юк.
Аҗаган кайнаган урын.
Бер караганда ал да гөл, бер караганда җил-давыл.
Җил белән симертү.
Җил искән якка аву.
Җил кайсы яктан исә, ул да шул яктан кисә.
Җил ягына салам кыстыру.
Җил-яңгыр тидермәү.
Җилгә җиленләп, бозга бозаулап.
Кара болыт булып йөрү.
Кызыл кар яуганда.
Көн явым — ят та юрганың ябын.
Миңа дисә: ни эссе түгел, ни суык түгел.
Салкынга өшетми, кайнарга пешерми.
Сафура бураннары кубару.
Сиңа җил дә юк, яңгыр да юк.
Төкерек җиргә төшмәслек салкын.
Чыландык та киптердек, яңгыр безне нишләтсен.
Яумаган яңгырга балаган кору.

Соңгы яңарту: 2021 елның 9 феврале, 20:37

Үлән, гөмбә, гөл, чәчәк һ. б. Печән эше

Ак алабута — ачлык елның бодае.

Аксыргак бар җирдә ат үлмәс.

Актамыр атка булган үчен сабаннан алыр.

Алабута орлыгы булганчы, солының саламы бул.

Әрекмәнем: кызу капса — яулыгым, баш авыртса — саулыгым.

Әрем төбенә гөл үсмәс.

Бер чәчкә яланны матурламый.

Бер үк чәчәктән корт — бал җыя, елан — агу җыя.

Берәү печәнне чалгы белән чаба, берәү дуга белән чаба.

Вакытсыз ачылган гөл тиз сулар.

Гөл булса, гөлгә куан, гөле булмаса, бөресенә куан.

Гөл төбенә кычыткан үсми.

Гөлен яраткач, чәнечкесен дә ярат.

Гөмбә яңгырдан туймас.

Елына бер балтырган ашамаган кешенең эче кортлар, имеш.

Камыш, суда утырса да, бар үләннән элек корый.

Камышны үз күлеңнән ал.

Корыган камыш ерактан тавыш бирер.

Кылган башы юкка кымшанмый.

Кырмавык үзенә тигән һәркемгә ябыша.

Көчләп ачкан чәчәкнең исе булмас.

Күбәдән- чүмәлә, чүмәләдән — кибән.

Матур гөл чәнечкеле була.

Матур чәчәкне кырау тиз ала.

Олы юлга үлән үсми.

Печән чабып җыелмый, тарап җыела.

Сарана төбендә суган ятыр.

Сары мәтрүшкә алтмыш төрле авырудан, көрән мәтрүшкә җитмеш төрле авырудан дәва.

Сырланның үзен өзсәң дә, тамыры кала.

Сәнәге кыйбат түгел, җәпләкәсе кыйбат.

Тигәнәк арасына кермәгәнгә тигәнәк иярми.

Тигәнәк арасында үскән чәчәктән саклан.

Тигәнәк булып аякка кадалганчы, гөл булып якага кадал.

Тигәнәк чәчеп бодай ура алмассың.

Тик торганнан чыкан чакмый.

Умырзая, яфрагыннан алда, чәчәген күрсәтер.

Үлән башыннан корыр.

Үсәсе чәчәк таптауда да үсә.

Һәр гөл үз сабагында чәчәк ата.

Һәр гөлнең үз исе бар.

Чабучылар начар булса, печән аз чыга.

Чалгы тавышы чыга башласа, яңгыр ява башлый, ди.

Чәчәкле гөл кадерле була.

Чәчәк булган җирдә бал була.

Чүмәлә көеңә кибәнгә үрелмә.

Чүп җыйсаң — чүмәлә, чүмәлә җыйсаң — богыл.

Шайтан таягына кырау тими.

Эргәзембай — яз күрке.

Эт эчәгесенең очы-башы булмас.

Яшь үләндә арык мал да уйнаклый. Яңа чалгы каты чаба.

Абага чәчәк атканда.

Баскан җиреңә үлән бетте.

Гөмбә белән шалканны аера алмау.

Ку үләнгә үрт салу.

Көлдән гөл булган, гөлдән көл булган.

Сәнәк белән көрәкне аера алмау. Сәнәк-көрәк кулдан китте. Сәнәктән көрәк булган.

Тилебәрән орлыгы ашаган.

Урак белән печән чабу.

Эскерттән ишек эзләү.

Әрем белән тәрем булып яшиләр.

Үлән арасыннан ут йөртмәк. Үләннән ашак, судан тонык.

Һәммәсе дә бердәй, бакчадагы гөлдәй.

Игенчелек

Амбарың белән мактанма, ашлыгың белән мактан.

Амбарыңда булса, кесәңдә булыр.

Ашлаган җир аш бирә, ашламаган җир таш бирә.

Ашлык тулган саен башын түбән ияр.

Ашлыкны арба өйгә кертә, чана базарга илтә.

Ашлыкның йозагы — салам, акчаның йозагы — саран.

Башын ал да, саламына ут төрт.

Бер башак — башак кына, йөз башактан капчык тула.

Бер көн алдан чәчсәң, бер атна алдан урырсың.

Булыр ашлык шытымыннан билгеле.

Буш башак башын югары тота.

Буш көлтәне сукмыйлар.

Буш тегермән җилсез дә әйләнә.

Бүген — кибәк, иртәгә — кирәк.

Егыла башласаң, җиргә ябыш.

Җир карынына көл салган, көленнән күмәч алган.

Җир кемнеке — икмәге шуныкы.

Җир туймаса ил туймас.

Җиргә чәчкән гөл булыр, утка төшкән көл булыр.

Җирдән аерылган җилгә оча.

Җире — коргаксыз, кулы — коры капчык.

Җирең нинди булса, икмәгең шундый була.

Җирне бер кат туйдырсаң, ул сине ун кат туйдырыр.

Иген камылыннан билгеле.

Иген сугучы кояш сорый, күмер сатучы яңгыр тели.

Иген үсмәс дип, җирдән түңелмә.

Игенеңне яшел урма, урагыңның теше сынар.

Игенле байның исе бар, игенсез байның нисе бар.

Игенне иң элек бурага салдым диген, аннары уңыш алдым диген.

Игенне җир уңдырмый, тир уңдыра.

Игеннең җаен иккән белер, арбаның җаен җиккән белер.

Игенче — кырда, балыкчы — суда.

Игенче явым теләгән, чүлмәкче аяз теләгән.

Игә белгән иген ашар.

Иксәң иген, ашарсың тиген.

Качып китсәң дә, чәчеп кит.

Кем чәчкән, шул урсын.

Киртәле кибәнгә мал тими.

Кырга барганда мактанма, кайтканда мактан.

Кырда калган — кар астында.

Кырда эзе булмаганның ашъяулыкта күзе булмас.

Кырдагы — кырда, өсәктәге — кесәдә.

Көз чәчсәң, көлгә чәч; яз чәчсәң, сазга чәч.

Көз җир сөр, кыш кар сөр.

Начар сөргән җирне чүп басар.

Ни чәчсәң, шуны урырсың, җил чәчсәң, буран урырсың.

Орлык кибәксез булмас.

Орлыгын ашаган кеше — өметен ашаган кеше.

Өйдәге исәп кырга ярамый. Өсәккә кермәсә, исәпкә кермәс.

Сабанда сайрашмасаң, ындырда ыңгырашырсың.

Сабанчыга җир — ана, ялкауга — үги ана.

Сакла саламны — килер заманы.

Сука тотып кулың кабармыйча, мичкә ягып ипиең кабармас.

Сукадан тугарып атны бирмиләр.

Тарлан җирне саз йотмас.

Тегермән ташына эләккән он булыр.

Тегермән тик торса, ташы ярыла.

Тиресне калын түшәсәң, амбарың буш калмас.

Тук башак аска иелә, буш башак өскә үрелә.

Туфракны җир иткән — изгелек күргән, җирне туфрак иткән — ачтан үлгән.

Уракчының уңмаганы уракка сылтар. Учлап чәчсәң, йөкләп җыярсың.

Үз чәчкәнеңне үзең ур.

Чикерткәдән курыккан иген икмәс.

Чәчкән — җыяр, чәчмәгән — елар.

Чәчмәгән җиргә урак күтәреп барып булмый.

Чүпле орлык чәчкәннең кырын кырлык басар.

Ындырда илле кешегә эш табыла, тиле кешегә генә эш та-былмый.

Юл буенда үскән орлык өлгерми.

Язын иген икмәгән әтәмбигә моң булыр.

Яхшы җиргә төшкән орлык югалмас.

Әвен сугып кайту.

Әвене янган кеше сымак кылана.

Иске кибәнем исән булсын.

Кеше вырыхын суыра, үзенекен җил алмый.

Кеше уракта, без эштә.

Кибәгеңне туздырма, күзгә керер.

Саламга тук, башакка юк.

Саламны печәннән аера алмау.

Салпы ягына салам кыстыру.

Синең урагың урган, печәнең өйгән.

Суккан көлтә булгансың.

Урак та урасы бар, тамак та кырасы бар.

Ураклары урылган, зуратлары куелган.

Чәчкән бакыра, үзе акыра.

Яз игенче, кыш теләнче.

Иген төрләре

Алай диеп болай булмый, арпа чәчеп бодай булмый.

Арпа алтмыш көндә өлгерә, бодай туксан көндә өлгерә.

Арпа иккән бодай урмас.

Арыш анасы арыштан алда өлгерә.

Арыш башаксыз булмас, арпа кылчыксыз булмас.

Арыш булса, башы бер карыш булсын.

Арыш саламы алты елдан алтын булыр.

Арыш унике көн баш чыгара, унике көн серкәдә утыра, унике көн эч иңә.

Арыш уңса ун булып, тары уңар мең булып.

Арыш чәчсәң, ипи ашарсың.

Арыш чәчсәң, көлгә чәч, солы чәчсәң, суга чәч.

Арышны көлгә чәчсәң, гөл булыр, солыны грәзгә чәчсәң, кенәз булыр.

Арышның хисабын суккач беләләр.

Арышы булса, үлчәве табылыр.

Бакра чәчкән бодай урмас.

Бер тарыдан ботка булмас, ботка булса йортка булмас.

Бер уч көнбагыш ашасаң, ике уч кабыгы чыгар.

Бодай иләп арпа төшмәс.

Бодай кибәнен арыш саламы белән ябалар.

Борчак чәчсәң, арасына сарык кереп ятарлык булсын.

Борчакның яхшысы читкә чәчри.

Кемнең тарысы — шуның тавыгы.

Киндер ыстаны киендерә, чүпләме күзне сөендерә.

Киндер чәчсәң, күлмәк киярсең.

Коры борчак бүрәнәгә ябышмый.

Кырдагы бодай — алтмыш пот, кайткач-суккач — алты пот.

Мәк җиде ел буе уңмаган да, аңа карап ачлык булмаган.

Пәҗи килегә кермичә, мае чыкмас.

Саламга үскән арышның башы булмый. Солы чәчеп бодай көтмиләр.

Тармадан тула басмыйлар.

Тары чалгы кайраган тавышка үсә, ди.

Тары ярмасы сөттә җитмеш җиде кисәккә ярыла.

Тургайдан курыксаң, тары икмә.

Уңган бодайга кырау тими.

Чүбек чәйнәп май чыкмас.

Җитен: «Тырмага ияреп тишелеп чыгар идем дә, кешедән оялам»,- дип әйтә, ди.

Арпа эчендә бер бодай.

Башын карабодай саламы белән япкан.

Бирдем бодай, килдем сорай.

Бодай буласы җиргә борай булып калган.

Бодай күрсәтеп арпа саткан.

Менә сиңа тары — хәзинәдә бары.

Ташта борчак үстерү.

Ярмам арыш, җаным тыныч.

Яшелчәләр

Ачы кабакка эт тә тими.

Ачы торманың сирәге яхшы.

Бакча байлык — бер айлык, тагы да килер гидайлык.

Бакча иясенә түтәл юк, өй иясенә бүкән юк.

Берәүгә торма кирәк, берәүгә хөрмә кирәк.

Буш карбызда орлык күп.

Бәрәңге ашаган тук булыр, тез буыны юк булыр.

Бәрәңге — ярты икмәк.

Бәрәңге әйткән: «Илтүен илтермен, кайтуыңны үзең кай-гырт»- дигән.

Бәрәңге әйткән: «Кырык биш көндә карыныңа керермен»,- дигән.

Җимеш юк җирдә чөгендерне дә әфлисун диләр.

Җир алмасы җилектерми.

Ике карбыз бер култыкка сыймас.

Кабак карбызга әйткән: «Мин олы»,-дигән. Карбыз әйткән: «Син олы булсаң, мин баллы»,- дигән.

Керән тормадан татлы булмас.

Кәбестә аркасында суган да су эчә.

Мич башында шалкан пешми.

Сарымсак хаҗга барып кайтса да татлыланмас.

Сарымсакны серкәгә салып тотсаң да, сигез ел исен саклый.

Сирәк торма төпле була.

Суган сирәк булса, башы олы булыр.

Суганның татлысы юк.

Тиле суган сабакка уңар.

Торма: «Мин бал белән тәмле»,- дигәч, бал аңа: «Мин синнән башка да тәмле!» — дигән.

Шалканны ефәккә төргәннән бәясе артмас, энҗене ыштырга төргәннән бәясе кимемәс.

Ярык карбызда тәм булмас.

Акча җимеше түгел, бакча җимеше.

Бакчачының бакчасы, утап кына баксачы.

Бер керән ашап, ике атна кикергән.

Кирәкле кишер яфрагы. Кәбестә кебек беркатлы инде ул.

Пешкән шалкан, төшкән-калган.

Суган суы суыру. Суган тураганда елый.

Торма ачуын тоздан алу. Торма өстенә тоз.

Агач

Авам-авам дигән агач йөз яши.

Агач аеры үссә дә тамыры бер.

Агач кайсы якка кыек булса, шул якка авар.

Агач нинди генә биек булса да, тамыры җирдә булыр.

Агач урманнан ерак үссә дә, шунда таба сыгыла.

Агач утырткан ага булган.

Агач хәтта үзен кисүчегә дә күләгә бирә.

Агач яшь вакытында яхшы бөгелер.

Агач үз ихтыяры белән урманын ташламый.

Агач үз урынына егыла, таш бик ерак тәгәри.

Агачны яшьлектә бөк.

Агачны үстерергә илле ел, кисәргә биш минут кирәк.

Агачның аскы ботаклары өскеләрен күтәрешә.

Агачның башын киссәң төбе калыр.

Агачның корты эченнән булыр.

Агачның тамырына балта чабып, яфрагы белән дус булма.

Агачның яфрагы төбенә төшә.

Агачтан яфрак төшми тормый.

Асылсаң асыл асыл агачка, егылсаң егыл мамык түшәккә.

Бер агачның шаулавы илгә яңгыр яудырмас.

Бер агачта ике кайры булмас.

Бер шыгырдаган агач гомер буе шыгырдый.

Ботаксыз агачның күрке юк.

Иелгән агачка үрмәләү җиңел.

Йомшак агачны корт басар.

Карт агач үзеннән-үзе корыр.

Каты агач шарт сынар, черегән агач кырык ел чыдар.

Корт баскан черек ботакны кисеп ташлыйлар.

Кыеш агачның ботагы туры булмас.

Кыйшык агач төзне бозар.

Кәкре үсеп картайган агачны төз итеп булмый.

Күмәк агач давылдан курыкмас.

Тамыры ерак агачның гомере озак.

Тотынган агачыңның тамыры нык булсын.

Туры агачның күләгәсе дә туры була.

Хур күргән агачың гүр өстеңә күләгә булыр.

Чүлгә кое казыган — бер саваплы, сазга күпер салган — ике саваплы, юлга агач утырткан — өч саваплы.

Шыгырдавыклы агач озак чыдар, шыгырдамаган тиз сынар.

Шәрә агачтан ышык көтмә.

Ялгыз агач урман булмас, ялгыз кирпеч курган булмас.

Ялгыз агач җилдә тиз сына.

Ялгыз агачны җил борган, күмәк агач җилне борган.

Яман агачка асылынганчы, яхшы агач үзеңне бассын.

Агач арасыннан урман күрмәгән.

Агачтан сандугач кына ясамый.

Ике агач арасында адашу.

Яфрак астына керү.

Агач төрләре

Бер каенның күләгәсе бөтен илне капламас.

Бәрмәчлектән йөзем булмас.

Имән агач — каты агач, каен агач — чырагач.

Имән агачының иелгәне — сынганы.

Имән бик каты агач та, аның да яфрагы саргая.

Имән күмере исле булыр.

Имән чикләвеге алмагач төбенә тәгәрәми.

Каен агач тал булмас, каен суы бал булмас.

Каен тузына масаер, имән үзенә масаер.

Каены бар кайгырмас, тимере бар тилмермәс.

Карагайның көле күп, имәннең күмере күп.

Карама агачы — каршы агач.

Карышып үскән караманы турайталмассың.

Кечкенә имәндә ботак күп була.

Корыган тирәк су янында да яшәрмәс.

Куба тал шарт сынар, сары тал йөгенеп калыр.

Нарат — башыннан, имән — төбеннән корый.

Нарат төз карап үсәр, өянке өя ләп үсәр.

Озын тирәкнең күләгәсе төбенә төшмәс.

Тал ком ярата, усак дым ярата.

Тик торган караулы тирәккә тимиләр.

Тирәк, ни юан булса да, пычкыдан котылмас.

Тирәкнең, тамыры черемичә, яфрагы саргаймый.

Тубылгы агач зур булмас, тубылгыдан өй булмас.

Чатлы-ботлы — карама булыр, шарт-шорт янган — у булыр.

Чикләвек агачы эчтән чери.

Чикләвек җыйганда җиләккә бармыйлар.

Юкәнең чәчәге — бал, кабыгы — юкә, череге — дару, агачы — сөян.

Ялгыз каенга кош кунмас.

Яшь каенга терәлеп, карт каен кырык ел яшәгән.

Ватылмый торган чикләвек.

Ике тирәк бер төптә, ике төймә бер җептә.

Карама көленә утырту.

Кеше чикләвек җыярга барганда, ул җиләк җыярга б«|

Кәкре каенга терәтү.

Тузга язмаганны сөйли.

Чикләвегемнең төше юк, сезнең кебек кеше юк.

Юкә агачка атландыру. Юкәдә икән чикләвек.

Җиләк-җимеш агачлары

Агач, җимеше күп булган саен, ныграк иелер.

Агачны кем утыртса, җимеш шуныкы.

Агачта җимеш арткан саен, ботагы күтәрелми.

Агачы кыек булса да, алмасы тәмле була.

Аланда үскән балан әче була.

Алма агачыннан ерак төшми.

Алма ничек пешкән — эргәсенә шулай коелып төшкән.

Алма теләсәң, агачыннан күз алма.

Алмалары булмаса, алмагач гаепле түгел.

Алманы үстерү кыен, черетү ансат.

Алманың асылын аю ашый, чикләвекнең төшен корт ашый.

Алманың кызылына алданма.

Алмасын ашарсың — агачын кисмә.

Аяз елны алма күп, явым елны гөмбә күп.

Балан бал белән тәмле, бал балансыз да тәмле.

Бер агач ике төрле җимеш бирмәс.

Бер черек алма бөтен йөкне черетә.

Буласы җимеш чәчәгеннән билгеле.

Җиләк бердән җыйнала.

Җимеш ашыйсың килсә, чәчәген өзмә.

Җимешен аша, бакчасын сорама.

Җимешле агач зур булмый.

Җимешнең асылын эт ашый.

Җимешсез агачка таш атмыйлар.

Кызыл алманың эче кортлы булучан.

Кулың җиткән ботакның алмасын өз.

Миләш дигән җимеш авыздан — су, күздән яшь китерер, имеш.

Өлгергән өрек сабагында тормый.

Сау алма саптан төшми.

Сусыз агачта сусыл җимеш пешмәс.

Тиз пешкән җимеш тиз чери.

Нәр җимешнең үз корты бар.

Чәчәк күрсәтмәгән агачтан җимеш көтелмәс.

Шомырт чәчәк аткан вакытта кызлар җилкенә, балан чәчәк аткан вакытта балык сикерә.

Яфракка карап, алма санама.

Алма пеш, авызыма төш.

Алмалары суга туенган.

Аңа бит алма — шалкан, ком — талкан.

Кеше бакчасына таш ату.

Кипкән җимеш күк куырылган.

Миләш диеп капкан идем, балан булып чыкты бу.

Пешмәгән җимештән катмаган как.

Яңа җимеш, иске авыз.

Урман

Бер агачтан унау үскән, ун агачтан урман үскән.

Кәкре агачсыз урман булмас.

Урман авызы тар булыр.

Урман артындагы күренә, борын астындагы күренми.

Урман бүресез, тау куянсыз булмас.

Урман — колак, кыр — күз.

Урманга кер, ботакка кадалма.

Урманга кергәнче чыгар юлыңны кара.

Урманга утын ташылмый, коега су салынмый.

Урманда агач күп, сайлый башласаң яраклысы юк.

Берсе урманга, берсе тугайга киткән.

Урман чытырман, качсам тоттырмам.

Урманда урынсыз, кырда койрыксыз.

Урманы үсмәгән, агачы кисмәгән.

Урман эше, агач эшкәртү

Агач киссәң озын кис, чаба-килә кыскарыр.

Агач корыса, утын булыр.

Агачны ега белмәгән үз өстенә аударыр.

Агачны кинәт бөксәң шарт сынар.

Балта агачны кисмәс иде, агач сабы булмаса.

Балта да чапкан төштән генә кисми.

Балта остасының юньле балтасы булмас, чабата ясаучының юньле чабатасы булмас.

Балта остасының үз йорты тирәсе һаман җимерек.

Балта сораганга көрәк тоттырмыйлар.

Балта чапкан чакта йомычка чәчрәми булмас.

Балта чапканчы кискә ял итә.

Балтасы суга төшкән сабын да атар.

Балтасыз урманга барма.

Ботагыннан чөй ясап, агачын яралар.

Егылган агачка балта чабучы күп булыр.

Имән җиде ел суда ятса, таш булыр.

Кабык зур булса да, бәһасе бер тиен.

Кайрысында кипкән агач чатнамый.

Кеше өстендә бүрәнә дә җиңел, үз өстеңдә кура да авыр.

Кәкре агачны төзәйтүдән төзен кәкрәйтү җиңелрәк.

Күп тукмасаң, ботаклы утын да ярыла.

Өйне эшләгән балта тышта кала.

Пычкы сораганга — ышкы, ышкы сораганга пычкы тоттыр-мыйлар.

Сапсыз балта агач чабарга ярамас.

Сыймас җиргә чөй какма.

Такта тар булыр, бәясе бар булыр; кабык киң булыр, бәясе ким булыр.

Таяк бирә тай көче.

Таяк ике башлы.

Тимер балта булдыра алмаганны кайчакта юкә чөй булдыра.

Тугыз балта бер сәкедә ятар, ике каба ятмас.

Төз агачтан ук чыгар, кәкредән — җәя.

Урманга кергән саен утын күбәя.

Үткен балта тиз кителә.

Үтмәс балта сөяк чабарга ярый.

Чыбык вакытында бөкмәсәң, зурайгач бөгә алмассың.

Чөе кайда, тукмагы шунда.

Чөйне чөй белән чыгаралар.

Шырпылы агач кулга кае.

Юан булса да, ялгыз агачтан өй булмый.

Яраклы түмәр җирдә ятмас.

Аркылы яткан агачны буйга алып салмый.

Балта биреп, шөшле алдым.

Балтасы суга төшкән.

Барысы да бер чыбыктан сөрелгән.

Бере тукмак, бере чөй, берен ал да берен төй.

Бутау мунчаласы ясау.

Йомычканы йомыш итеп йөри.

Кабык сугып, чәүкә очыру.

Тамырына балта чабу.

Тукмак тисә — тик торыр, чыбык тисә — сикерер.

Тумырган да сөягән, балта-пычак тимәгән.

Төп башына утырту.

Төптән куркып, түмгәккә абынган.

Урманны үтеп, утын күрмәгән.

Үзе утырган ботакны кисүче. Үтмәс балта белән юнган.

Чыбыктан чыбыркы булган. Чөй өстенә тукмак.

Понравилась статья? Поделить с друзьями:
  • Пословицы и загадки о книге в том числе в творчестве народов моего края 4 класс
  • Олег кургузов мы пишем рассказ главная мысль в пословице
  • Пословицы с числительными оба
  • Пословицы про усадьбу
  • Мир стал другим цитаты